Grażyna (Adam Mickiewicz) - Treść utworu strona nr 2

poprzednia strona

y przebijał,

Widna posępność zmarszczonego czoła,

Przycięte usta, oczu błyskawica

I surowego zagorzałość lica.



Potem w róg gmachu zwraca się z pośpiechem,

Każe podwoje zamknąć Rymwidowi -

Siadł i z kłamliwą spokojnością mówi,

Szyderskim mowę zaprawując śmiechem;



"Wszak mi sam z Wilna przywiozłeś, Rymwidzie,

Że Witołd, pan nasz możny i łaskawy,

Miał mię podwyższyć książęciem na Lidzie

I spadłe dla mnie po żonie dzierżawy,

Jak swoją własność lub zdobycze cudze.

Litaworowi podarować słudze?"

- "To prawda, książę" "My więc po te dary,

Jako przystało, wystąpimy godnie!

Każ wynieść na dwór książęce sztandary,

Zapalić w zamku ognie i pochodnie!

Gdzie są trębacze? Niechaj o północy

Zjadą na miasto i, stanąwszy w rynku,

Na cztery wiatry trąbią bez spoczynku,

Póki się wszystko rycerstwo rozbudzi!

Niech każdy piersi zbroją ubezpiecza,

Nasadzi groty i pociągnie miecza!

Zgotować żywność dla koni i ludzi!

Każdemu z mężów zgotuje niewiasta,

Ile zjeść można od ranku do zmroku.

Czyj koń na paszy, sprowadzić do miasta,

Nakarmić i wziąć na drogę obroku,

A skoro słońce z szczorsowskiej granicy

Pierwszym promieniem grób Mendoga draśnie,

Wszyscy staniecie na Lidzkiej ulicy!

Czekać mię rzeźwo, zbrojno i zapaśnie!"



Tak mówił książę. Wprawdzie jego mowa

Zaleca zwykłe do drogi przybory -

Lecz zaco nagle i niezwykłej pory?

Dlaczego postać była tak surowa?

A kiedy mówił, choć gwałtowne słowa

Biegą, że jedno drugiego nie ścignie,

Zda się, jakby wyszła ich połowa,

A reszta w piersiach przytłumiona stygnie.

Ta postać coś mi niedobrego wróży

I głos ten myśli spokojnej nie służy.



Umilkł Litawor; zdało się, że czeka,

Aż Rymwid z wziętym odejdzie rozkazem -

I Rymwid milczy, a odejścia zwleka,

Bo to, co słyszał, i co widział razem,

Kiedy stosuje i waży w rozmowie,

Z lekkich słów ciężką rzecz odgadnąć umie.



Ale cóż pocznie? Zna, że książę młody,

Namowom cudzym mało daje ucha

I, nie lubiący w długie brnąć wywody,

Zamiary knuje w swojej głębi ducha,

A skoro uknuł, nie dba na przeszkody

I hamowany, tym srożej wybucha.

Lecz Rymwid, jako wierna panu rada

I zacny rycerz w litewskim narodzie,

Zapewne hańbie niemiłej podpada,

Gdzieby powszechnej nie zbieżał szkodzie.

Milczeć czy radzić? Na dwoje myśl dzieli,

Waha się, wkońcu na drugie ośmieli.



"Panie, gdziekolwiek chęci twoje godzą,

Nigdyć na ludziach i koniach nie zbędzie:

Wskaż tylko drogę, my za twoją wodzą,

Nie patrząc, kędy, gotowi iść wszędzie,

Pospólstwo, ślepe twoich rąk narzędzie,

I mężów, którzy na coś więcej zdatni.



Bo i twój ojciec, choć lubił sam z siebie

Wyciągać skrycie przyszłych dzieł osnowy,

Jednak, nim gminne miecze ku potrzebie,

Wprzódy ku radzie mądre wzywał głowy,

Kędy ja nieraz z wolnym zdaniem siadał,

A com umyślił, śmiało wypowiadał.

Więc i dziś wybacz, jeśli w szczerym głosie

Zeznam, co serce ustom przekazało.

Długo ja żyłem i na siwym włosie

Dźwigam i czasów, i czynów niemało;

Przed się dziś widzę, oby nie ze szkodą,

Rzecz, dla nas starych niezwykłą i młodą.

Jeżeli prawda, że na Lidzkie państwo

Ciągniesz, do twojej należące właści,

Ten pochód skory, coś nakształt napaści,

Zrazi i nowe, i dawne poddaństwo.

Ci, jak zwycięzcy, czekają zdobyczy,

Tamci kajdanów, jak lud niewolniczy.



Zaraz po kraju wieść ziarna rozsypie,

Ucho je gminne chwyta i przesadza,

Skąd w końcu gorzki owoc się wyradza,

Co truje zgodę i co sławę szczypie;

Okrzykną zaraz, żeś chciwy łupieży,

Wdarł się na państwo, któreć nie należy.



Inaczej cale po dawnym zwyczaju

Litewskie niegdyś stąpały książęta,

Niosąc stolicę do własnego kraju:

Tych książąt dobrze wiek mój zapamięta.

I, jeśli zechcesz iść po starym

następna strona