Ogniem i mieczem (Henryk Sienkiewicz) - Tom Pierwszy Rozdział XXI strona nr 2

poprzednia strona

i wyżej, ku Zołotonoszy. Wieczorem tegoż samego dnia stary esauł Anton dotarł do Demianówki.


      Wieś była pusta, zostały tylko same baby, gdyż wszyscy mężczyźni ruszyli za Dniepr do Chmielnickiego. Widząc zbrojnych, a nie wiedząc, kto by byli, baby pokryły się po strzechach i stodołach. Anton długo musiał szukać, nim odnalazł staruszkę, która nie obawiała się już niczego, nawet i Tatarów.


- A gdzie chłopy, matko? - pytał Anton.


- A czy ja wiem! - odparła ukazując żółte zęby.


- My Kozaki, matko, nie bójcie się, my nie od Lachiw.


- Lachiw?... szczob ich łycho!


- Wy nam życzycie?... prawda?


- Wam? - Starucha zastanowiła się chwilę. - A was szczoby bolaczka!


      Anton nie wiedział, co ma począć, gdy nagle drzwi jednej chaty skrzypnęły i młodsza, ładna kobieta wyszła na podwórko.


- Ej, mołojcy, słyszała ja, szczo wy ne Lachy.


- Tak jest.


- A wy od Chmiela?


- Tak jest.


- Ne od Lachiw?


- Ni.


- A czego wy o chłopów pytali?


- Ot, tak pytali, czy już poszli.


- Poszli, poszli!


- Sława Bohu! A powiedz no, mołodycio, nie uciekał tu tędy jeden szlachcic, Lach przeklęty, z córką?


- Szlachcic? Lach? ja nie baczyła.


- Nikogo tu nie było?


- Buw did. On chłopów namówił, żeby do Chmiela, do Zołotonoszy poszli, bo mówił, że tu kniaź Jarema przyjdzie.


- Gdzie?


- A tutki. A potem do Zołotonoszy ma ciągnąć, to mówił did.


- I did namówił chłopów do buntu?


- A did.


- A sam był?


- Nie. Z niemową.


- A jak wyglądał?


- Kto ?


- Did.


- Oj, stary, stareńki, na lirze grał i na paniw płakał. Ale ja jego nie widziała.


- I on chłopów do buntu namawiał? - pytał raz jeszcze Anton.


- A on.


- Hm! ostańcie z Bogiem, mołodycio.


- Jedźcie z Bogiem.


      Anton zastanowił się głęboko. Gdyby ten dziad był przebranym Zagłobą, dlaczego by, u licha, chłopów do Chmielnickiego namawiał? Zresztą skąd by przebrania wziął? Gdzie by koni zbył? Uciekał przecie konno. Ale przede wszystkim dlaczego by chłopów do buntu namawiał i o przyjściu księcia ich ostrzegał? Szlachcic by nie ostrzegał i przede wszystkim sam się pod moc książęcą schronił. A jeśli książę idzie do Zołotonoszy, w czym nie masz nic niepodobnego, to za Wasiłówkę niezawodnie zapłaci. Tu Anton wzdrygnął się, bo nagle kół nowy we wrotach wydał mu się kubek w kubek do pala podobny.


- Nie! Ten dziad to był tylko dziad i nic więcej. Nie ma co gonić do Zołotonoszy, chyba uciekać w tamtą stronę.


      Ale uciekłszy, co dalej robić? Czekać - to książę może nadejść; iść do Prochorówki i za Dniepr się przeprawić - to znaczy na hetmanów wpaść.


      Staremu wilkowi stepowemu stało się jakoś ciasno na szerokich stepach. Uczuł także, że wilkiem będąc, na lisa w panu Zagłobie trafił.


      Nagle uderzył się w czoło.


      A czemu ten did chłopów powiódł do Zołotonoszy, za którą była Prochorówka, a za nią, za Dnieprem, hetmani i cały obóz koronny?


      Anton postanowił bądź co bądź jechać do Prochorówki.


      Jeśli przybywszy na brzeg usłyszy, iż po drugiej stronie stoją wojska hetmańskie, to się nie będzie przeprawiał, jeno w dół rzeki pójdzie i naprzeciw Czerkas z Bohunem się połączy. Zresztą wieści o Chmielnickim po drodze zasięgnie. Antonowi było już wiadomo z relacji Pleśniewskiego, że Chmielnicki Czehryn zajął, że Krzywonosa już na hetmanów wysłał, a sam z Tuhaj-bejem zaraz miał ruszyć za nim. Anton więc, jako żołnierz doświadczony i położenie miejsc dobrze znający, pewien był; iż bitwa musiała być już stoczona. W takim razie należało wiedzieć, czego się trzymać. Jeśli Chmielnicki był pobity, tedy wojska hetmańskie rozlały się w pogoni po całym Podnie

następna strona